Op Campus 013, een vmbo-school in Tilburg, bereiden docenten leerlingen voor op meer dan alleen een diploma. Ook thema’s als omgaan met geld, digitale regelzaken en zelfstandig keuzes maken horen daarbij. Met het lesprogramma Doe je digiding! krijgen die onderwerpen een plek in de klas. We spraken hierover met Monica Rojas, coördinator financiële educatie, en Pleuni van de Sanden, docent biologie en mentor van een vierdejaars klas op Campus 013.
Financiële educatie als noodzakelijke basis
Voor Monica is de noodzaak helder. Binnen de school ziet zij veel leerlingen die opgroeien in een situatie waarin geldzorgen een rol spelen. Juist daarom vindt zij dat het onderwijs hier een belangrijke taak heeft. Niet iedere leerling krijgt thuis voorbeelden of ondersteuning mee als het gaat om financiële keuzes en regelzaken. Op school kun je dan het verschil maken.
Sinds de subsidie voor financiële educatie van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is toegekend, houdt Monica zich bezig met het verder inbedden van financiële educatie in het onderwijs. Dat doet zij niet alleen. Inmiddels hebben ongeveer dertien collega’s de Training ‘Leerlingen en hun digitale financiële regelzaken’ van Stichting Digisterker gevolgd, zodat het thema breder gedragen wordt binnen het team. Dat is volgens haar essentieel: financiële educatie krijgt pas echt betekenis als het niet afhankelijk is van één enthousiaste kartrekker, maar een plek krijgt in de hele school.
Monica Rojas (links) en Pleuni van de Sanden (rechts)
Praktisch en herkenbaar
Bij de keuze voor Doe je digiding! speelde vooral de praktische insteek een grote rol. Monica zocht naar een programma dat dichtbij de belevingswereld van vmbo-leerlingen in de bovenbouw staat, en kwam zo uit bij Doe je digiding!
De lesmodules van Doe je digiding! zijn dit schooljaar in de vierde klassen ingezet, zoveel mogelijk tijdens mentoruren. Eerst met onderdelen uit de module Overheid, burger en DigiD, later ook met materiaal uit de module Bank- en geldzaken. Zo worden onderwerpen behandeld die voor leerlingen niet abstract blijven, maar direct raken aan situaties waar zij (binnenkort) zelf mee te maken krijgen.
Ruimte voor een open gesprek in de klas
Pleuni werkte met het programma in haar vierdejaars klas. Als docent biologie en mentor kent zij haar leerlingen goed en merkt zij dagelijks wat hen bezighoudt. Juist daardoor zag zij hoe goed de lessen DJD aansluiten bij vragen die in deze levensfase spelen. Hoewel zij normaal geen lessen over financiële educatie geeft, voelden deze lessen voor haar heel natuurlijk. Omdat zij de klas goed kent, verliep het contact vanzelfsprekend en ontstond er ruimte voor een open gesprek.
Ze begon met een klassengesprek, bekeek samen met de leerlingen filmpjes, besprak vragen en liet hen daarna zelfstandig opdrachten maken. Volgens Pleuni werkte die opzet goed. Leerlingen waren betrokken, dachten mee en wisten elkaar ook onderling aan te vullen.
Wat leeft er al bij leerlingen?
Wat opviel, is dat thema’s als DigiD en studiefinanciering zeker al leven onder 15- en 16-jarigen. Leerlingen weten vaak al dat een DigiD nodig is, bijvoorbeeld voor aanmelding op het mbo. Tegelijkertijd zijn er grote verschillen. Sommige jongeren hebben al een bijbaan, een bankrekening en enig inzicht in geldzaken, terwijl anderen daar nog nauwelijks mee in aanraking zijn gekomen.
Juist die verschillen maken de lessen waardevol. In de klas leren leerlingen niet alleen van de docent, maar ook van elkaar. Ze delen ervaringen over sparen, bankapps en de valkuilen van achteraf betalen. Dat onderlinge gesprek maakt indruk, merkt Pleuni. Soms blijft het zelfs beter hangen dan een klassikale uitleg.
Dat bleek ook uit de praktische voorbeelden die leerlingen zelf inbrachten. Zo noemden zij de optie ‘Rond af & Spaar’ in bankapps, waarbij betalingen automatisch worden afgerond en het verschil op een spaarrekening terechtkomt. Wie bijvoorbeeld € 2,70 betaalt, zet dan automatisch € 0,30 opzij. Voor leerlingen is dat een eenvoudige en toegankelijke manier om ongemerkt iets te sparen. Precies zulke voorbeelden maken duidelijk hoe financiële educatie gaat leven wanneer leerlingen hun eigen ervaringen en tips met elkaar delen.
Digitale regelzaken zijn niet vanzelfsprekend
Hoewel jongeren veel online doen, betekent dat niet automatisch dat zij ook digitaal vaardig zijn in het regelen van belangrijke zaken. Pleuni ziet dat leerlingen vooral moeite hebben met overzicht houden, officiële websites begrijpen en zorgvuldig lezen. Ze willen vaak snel doorklikken, terwijl juist bij dit soort regelzaken aandacht nodig is.
Ook basale zaken als een goed e-mailadres, wachtwoorden onthouden en begrijpen waar je betrouwbare informatie vindt, blijken belangrijker dan soms wordt gedacht. Volgens Monica en Pleuni zit daar een groot aandachtspunt: leerlingen moeten leren dat dit geen bijzaak is, maar een fundament voor hun zelfstandigheid.
Voorkomen is beter dan herstellen
Monica ziet grote risico’s wanneer jongeren onvoldoende voorbereid zijn op hun digitale financiële verantwoordelijkheden. Problematische schulden liggen op de loer, zeker bij leerlingen die beïnvloedbaar zijn of weinig ondersteuning hebben vanuit huis. Daarom begint financiële educatie volgens haar het liefst al vroeg. In de onderbouw gaat het dan bijvoorbeeld over geldezels, internetoplichting, influencers en verleidingen als ‘koop nu, betaal later’. In de bovenbouw verschuift de aandacht naar zelfstandig worden en zelf financiële zaken regelen.
Die opbouw is belangrijk. Door onderwerpen herhaaldelijk terug te laten komen, groeit niet alleen de kennis, maar ook het zelfvertrouwen van leerlingen.
Meer bewustwording in de school
De training ‘Leerlingen en hun digitale financiële regelzaken’ die meerdere collega’s volgden, heeft volgens Monica al effect op schoolniveau. Er is meer aandacht voor financiële educatie, meer inzicht bij collega’s en ook meer alertheid op signalen van financiële problemen bij leerlingen. Dat betekent dat problemen eerder worden herkend en dat leerlingen beter geholpen kunnen worden. Volgens Monica laat dat zien hoe belangrijk het is om financiële educatie niet te laten rusten bij één persoon, maar het breder in de school te verankeren.
Een vaste plek in het onderwijs
Het advies van Monica aan andere vo-scholen is duidelijk: geef financiële educatie een vaste plek in het onderwijs en maak gebruik van herhaling. Veranker het in verschillende vakken, organiseer daarnaast aparte lessen of themaweken en begin vooral al in leerjaar 1. Juist dan is er nog veel te winnen.
Pleuni hoopt vooral dat leerlingen onthouden waar ze moeten beginnen als ze straks zelf hun digitale regelzaken moeten oppakken. Dat ze weten dat informatie online te vinden is, maar ook dat ze hulp mogen vragen – aan school, aan klasgenoten, aan de bibliotheek of het stadskantoor. Zelfstandig worden betekent niet dat je alles alleen hoeft te kunnen.
